Cuộc xung đột tại Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào tình trạng căng thẳng chưa từng thấy trong nhiều năm. Khi dòng chảy dầu qua khu vực Vịnh Ba Tư bị gián đoạn, giá dầu thế giới đã tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, một số nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư hy vọng rằng nguồn cung dầu từ Nga có thể giúp làm dịu thị trường. Tuy nhiên, các phép tính đơn giản về cung – cầu cho thấy lượng dầu này chỉ mang tính tạm thời và khó có thể giải quyết tận gốc vấn đề thiếu hụt hiện nay.
Mỹ nới lỏng tạm thời để giải phóng dầu Nga
Để giảm áp lực trên thị trường năng lượng, chính phủ Mỹ đã quyết định cho phép một lượng dầu Nga đang vận chuyển trên biển được bán và giao đến các nhà máy lọc dầu. Đây là động thái tạm thời nhằm đưa thêm dầu ra thị trường trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn bởi xung đột tại Iran.
Theo các ước tính, khoảng 120 đến 130 triệu thùng dầu Nga có thể được đưa trở lại thị trường nhờ quyết định này.
Điểm đáng chú ý là phần lớn số dầu này đã được bơm lên tàu và đang trên đường vận chuyển. Điều đó có nghĩa là chỉ cần các hạn chế pháp lý được nới lỏng, những thùng dầu này có thể nhanh chóng đến các nhà máy lọc dầu trong vòng vài ngày hoặc vài tuần.
Vì vậy, về mặt tốc độ, đây được xem là một giải pháp khá nhanh để bổ sung nguồn cung trong giai đoạn khẩn cấp.
Nhưng phép tính cung – cầu cho thấy tác động hạn chế
Mặc dù 120–130 triệu thùng dầu nghe có vẻ lớn, nhưng trong bức tranh toàn cầu, con số này lại khá nhỏ.
Theo các chuyên gia năng lượng, nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu hiện nay vào khoảng 100 triệu thùng mỗi ngày. Vì vậy, lượng dầu Nga được giải phóng chỉ tương đương hơn một ngày tiêu thụ của thế giới.
Điều đó có nghĩa là nguồn cung này chỉ có thể giúp thị trường “thở” trong thời gian ngắn, chứ không thể thay thế lượng dầu bị mất từ khu vực Trung Đông.
Các chuyên gia cho rằng động thái này chủ yếu giúp giảm bớt căng thẳng trong ngắn hạn, chứ không phải là giải pháp cấu trúc cho vấn đề thiếu hụt năng lượng.
Eo biển Hormuz – nút thắt của thị trường dầu
Nguyên nhân chính khiến thị trường dầu toàn cầu rơi vào khủng hoảng là việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Đây là tuyến đường vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua mỗi ngày, tương đương gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Khi dòng chảy dầu qua khu vực này bị tắc nghẽn, thị trường lập tức mất đi một lượng nguồn cung khổng lồ.
Hậu quả là giá dầu tăng mạnh. Chỉ trong tháng 3, giá dầu chuẩn WTI của Mỹ đã tăng khoảng 47%, trong khi dầu Brent toàn cầu tăng 42%.
Sự tăng giá nhanh chóng này phản ánh mức độ lo ngại của thị trường đối với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.
Sản lượng khu vực Trung Đông đang giảm mạnh
Không chỉ vận chuyển bị gián đoạn, sản lượng dầu tại khu vực Trung Đông cũng đang giảm.
Theo các phân tích thị trường, việc thiếu không gian lưu trữ và các vấn đề logistics đã khiến sản lượng trong khu vực giảm khoảng 6,5 triệu thùng mỗi ngày. Con số này có thể tăng lên 12 triệu thùng mỗi ngày trong thời gian tới nếu tình hình không cải thiện.
Đây là mức giảm cực kỳ lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Để so sánh, nhiều cú sốc dầu mỏ trong lịch sử chỉ làm gián đoạn vài triệu thùng mỗi ngày. Vì vậy, cuộc khủng hoảng hiện tại được đánh giá là một trong những sự kiện nghiêm trọng nhất từng xảy ra.
Một số nghiên cứu thậm chí cho rằng quy mô gián đoạn hiện nay có thể là lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu, vượt cả cuộc khủng hoảng kênh đào Suez năm 1956.
Kho dự trữ dầu chiến lược được kích hoạt
Để đối phó với nguy cơ thiếu hụt, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã thông báo kế hoạch giải phóng 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược trên toàn cầu.
Trong số này, Mỹ dự kiến đóng góp khoảng 172 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu Chiến lược.
Đây là một trong những đợt giải phóng dự trữ lớn nhất trong lịch sử.
Tuy nhiên, ngay cả những biện pháp mạnh tay như vậy cũng chỉ có thể giúp giảm bớt áp lực trong thời gian ngắn.
Chỉ có một giải pháp thực sự
Theo nhiều nhà phân tích năng lượng, thị trường dầu hiện nay đang bị chi phối bởi những thùng dầu bị thiếu, chứ không phải bởi những thùng dầu được bổ sung.
Nói cách khác, cho đến khi dòng chảy dầu qua Vịnh Ba Tư được khôi phục hoàn toàn, thị trường vẫn sẽ đối mặt với tình trạng căng thẳng nguồn cung.
Điều này có nghĩa là giải pháp thực sự duy nhất là mở lại tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Nếu tuyến đường này hoạt động bình thường trở lại, hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày có thể quay trở lại thị trường, giúp cân bằng cung – cầu.
Tác động đối với kinh tế toàn cầu
Giá dầu tăng mạnh không chỉ ảnh hưởng đến ngành năng lượng mà còn có thể gây ra những tác động lan rộng đến nền kinh tế toàn cầu.
Khi dầu tăng giá:
-
Chi phí vận chuyển tăng
-
Giá nhiên liệu và điện tăng
-
Lạm phát có thể tăng trở lại
-
Ngân hàng trung ương khó giảm lãi suất
Ngoài ra, các ngành như hàng không, vận tải và sản xuất có thể chịu áp lực lớn do chi phí năng lượng cao hơn.
Trong khi đó, các công ty dầu khí và các quốc gia xuất khẩu năng lượng có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng.
Kết luận
Việc giải phóng khoảng 120 – 130 triệu thùng dầu Nga có thể giúp thị trường năng lượng giảm bớt áp lực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khi so sánh với quy mô tiêu thụ dầu toàn cầu và lượng nguồn cung bị gián đoạn từ Trung Đông, con số này vẫn quá nhỏ để tạo ra sự thay đổi đáng kể.
Nói cách khác, dầu Nga chỉ có thể mua thêm thời gian cho thị trường, chứ không thể giải quyết gốc rễ của cuộc khủng hoảng.
Chừng nào tuyến vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz chưa được khôi phục hoàn toàn, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn sẽ phải đối mặt với những biến động lớn – và giá dầu có thể tiếp tục duy trì ở mức cao.



