Thông thường, khi giá dầu tăng, các công ty dầu khí sẽ là những bên hưởng lợi lớn nhất. Nhưng trong bối cảnh chiến sự liên quan đến Iran năm 2026, thực tế lại đang diễn ra theo hướng ngược lại: các tập đoàn dầu khí lớn nhất nước Mỹ như ExxonMobil và Chevron lại báo cáo lợi nhuận giảm.
Đây là một nghịch lý đáng chú ý, và nó phản ánh sự phức tạp của thị trường năng lượng trong thời kỳ địa chính trị bất ổn.
Giá dầu tăng mạnh, nhưng lợi nhuận lại giảm
Kể từ khi xung đột Iran bùng phát, giá dầu toàn cầu đã tăng rất mạnh, thậm chí có thời điểm tăng gần 80% trong năm 2026.
Theo logic thông thường, điều này phải mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các công ty dầu khí. Nhưng báo cáo quý I/2026 cho thấy điều ngược lại:
- ExxonMobil: lợi nhuận điều chỉnh giảm từ 1,76 USD/cổ phiếu xuống còn 1,16 USD
- Chevron: giảm từ 2,18 USD xuống còn 1,41 USD
Dù vẫn vượt kỳ vọng của Phố Wall, nhưng rõ ràng mức lợi nhuận đã suy giảm đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Nguyên nhân 1: Đứt gãy nguồn cung, không bán được dầu
Nguyên nhân lớn nhất không phải là giá, mà là khả năng vận chuyển và bán dầu.
Chiến sự tại Trung Đông đã làm gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất thế giới.
Hệ quả:
- Dầu không thể vận chuyển đúng tiến độ
- Nhiều lô hàng bị trì hoãn
- Doanh thu không được ghi nhận kịp thời
Một chuyên gia nhận định rất rõ: nếu bạn không thể đưa dầu ra thị trường, thì dù giá có cao đến đâu, bạn cũng không thể tận dụng được lợi thế đó.
Nói cách khác, đây là bài toán “có giá nhưng không có hàng bán”.
Nguyên nhân 2: Các hợp đồng phòng hộ (hedging) phản tác dụng
Một yếu tố kỹ thuật khác cũng ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận là các hợp đồng bảo hiểm giá dầu.
Trước khi chiến tranh xảy ra, nhiều công ty dầu khí đã sử dụng công cụ này để phòng ngừa rủi ro giá giảm. Tuy nhiên, khi giá dầu bất ngờ tăng mạnh, các hợp đồng này lại gây thiệt hại.
Cơ chế rất đơn giản:
- Công ty “khóa giá” ở mức thấp để phòng rủi ro
- Nhưng thực tế giá tăng mạnh
- Họ không được hưởng mức giá cao ngoài thị trường
Điều này khiến lợi nhuận bị “kẹp lại”, dù thị trường đang rất thuận lợi.
Nguyên nhân 3: Chi phí tăng và hoạt động quốc tế bị ảnh hưởng
Ngoài doanh thu, chi phí cũng là một yếu tố quan trọng.
Trong bối cảnh chiến tranh:
- Chi phí vận hành tăng
- Chi phí bảo hiểm, vận chuyển tăng
- Rủi ro địa chính trị làm gián đoạn hoạt động
Đặc biệt, các hoạt động quốc tế của các công ty Mỹ bị ảnh hưởng mạnh hơn so với thị trường nội địa.
Ví dụ:
- Exxon chịu tác động lớn tại khu vực vịnh
- Chevron bị ảnh hưởng từ hoạt động khí đốt ở Địa Trung Hải
Điều này khiến lợi nhuận bị “ăn mòn” từ cả hai phía: doanh thu giảm và chi phí tăng.
Một nghịch lý lớn: Người tiêu dùng trả nhiều hơn, doanh nghiệp chưa chắc kiếm nhiều hơn
Điều thú vị là trong khi các công ty dầu khí Mỹ báo lãi giảm, người tiêu dùng lại đang phải trả giá cao hơn cho nhiên liệu.
Giá xăng tại Mỹ đã tăng mạnh, góp phần đẩy lạm phát lên mức cao nhất trong nhiều năm.
Điều này tạo ra một nghịch lý:
- Người dân chịu áp lực chi phí
- Nhưng doanh nghiệp không hoàn toàn hưởng lợi
Nguyên nhân là vì thị trường dầu mỏ không chỉ phụ thuộc vào giá, mà còn phụ thuộc vào chuỗi cung ứng và khả năng vận hành thực tế.
Không phải tất cả công ty đều “thua”
Điều quan trọng cần hiểu là không phải mọi công ty dầu khí đều bị ảnh hưởng như nhau.
Một số tập đoàn quốc tế như BP hay TotalEnergies lại ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh nhờ tận dụng tốt giá dầu cao.
Sự khác biệt này đến từ:
- Vị trí địa lý
- Khả năng vận chuyển
- Chiến lược kinh doanh
- Mức độ phụ thuộc vào khu vực xung đột
Nói cách khác, cùng một thị trường nhưng kết quả có thể rất khác nhau.
Triển vọng: Lợi nhuận có thể “bùng nổ” trong thời gian tới
Dù hiện tại lợi nhuận giảm, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là yếu tố tạm thời.
Khi:
- Eo biển Hormuz hoạt động trở lại
- Chuỗi cung ứng được khôi phục
- Dầu tồn kho được bán ra
Các công ty có thể bắt đầu ghi nhận lợi nhuận lớn từ mức giá cao hiện tại.
Một số dự báo cho rằng “lợi nhuận thực sự” của các tập đoàn dầu khí sẽ xuất hiện trong các quý tới.
Bài học lớn: Giá cao không đồng nghĩa lợi nhuận cao
Câu chuyện này cho thấy một nguyên tắc quan trọng trong kinh tế:
Giá tăng không tự động chuyển thành lợi nhuận.
Để hưởng lợi từ giá cao, doanh nghiệp cần:
- Có nguồn cung ổn định
- Có khả năng vận chuyển
- Không bị ràng buộc bởi các hợp đồng bất lợi
- Kiểm soát tốt chi phí
Nếu thiếu một trong những yếu tố này, lợi thế giá có thể bị triệt tiêu.
Kết luận: Một thị trường phức tạp hơn tưởng tượng
Nhìn bề ngoài, việc giá dầu tăng mạnh có vẻ là “tin tốt” cho ngành năng lượng. Nhưng thực tế lại phức tạp hơn rất nhiều.
Trong bối cảnh chiến tranh và gián đoạn chuỗi cung ứng:
- Doanh nghiệp có thể không tận dụng được giá cao
- Lợi nhuận có thể giảm dù doanh thu tiềm năng tăng
- Và thị trường trở nên khó dự đoán hơn bao giờ hết
Câu chuyện của các “ông lớn” dầu khí Mỹ là minh chứng rõ ràng:
Trong thế giới tài chính, bối cảnh quan trọng không kém con số.
Và đôi khi, điều tưởng chừng là cơ hội lại có thể trở thành thách thức, nếu hệ thống vận hành phía sau bị phá vỡ.



